Giải Ultimate Championship của điền kinh thế giới: Cú hích hay vết nứt cho làng chạy Việt Nam?

Tôi nhìn vào dòng thời gian trên màn hình điện thoại. Một bài báo về giải điền kinh mới toanh của World Athletics, cái tên Ultimate Championship, với giải thưởng lên tới 150.000 đô la cho một nội dung cá nhân. Ngay lập tức, trong đầu tôi vang lên một câu hỏi, nó cứ lặp đi lặp lại như một vòng chạy bền: “Với số tiền đó, một vận động viên Việt Nam phải chạy bao nhiêu giải đấu, bao nhiêu năm mới kiếm được? Và liệu một giải đấu xa xôi như vậy có thực sự chạm đến những đôi chân trần đang lầm lũi trên đường chạy ở quê nhà hay không?”

Đây không phải là một câu hỏi lý thuyết. Đó là tiếng thì thầm từ chính những người bạn chạy bộ của tôi ở Nha Trang, những người vẫn đang loay hoay với bài toán cơm áo gạo tiền để theo đuổi đam mê. Khi Usain Bolt, huyền thoại sống của làng điền kinh, lên tiếng thán phục về khoản tiền thưởng khổng lồ đó, ông ấy đang nói về một thế giới khác. Một thế giới mà vận động viên điền kinh cũng có thể mơ về những bản hợp đồng tài trợ như các ngôi sao bóng đá. Nhưng câu chuyện của ông ấy, dù có ý nghĩa đến đâu, vẫn là một bản nhạc xa lạ với thực tại châu Á, nơi mà môn thể thao này vẫn đang vật lộn để tìm chỗ đứng xứng đáng.

Bối cảnh của giải đấu này, theo tôi thấy, là một nỗ lực tuyệt vọng của World Athletics để tồn tại trong một thị trường thể thao giải trí ngày càng khốc liệt. Họ đang cố gắng tạo ra một “siêu phẩm” truyền hình, nơi những ngôi sao sáng nhất chạm trán nhau không qua vòng loại, với tiền thưởng lớn chưa từng có. Họ muốn bắt chước mô hình của các giải đấu như UFC hay đỉnh cao là World Cup bóng đá. Nhưng họ quên mất một điều: điền kinh không chỉ là những cuộc đua của 16 người giỏi nhất thế giới. Nó còn là những câu chuyện của hàng ngàn vận động viên ở những vùng đất xa xôi, những người đang tập luyện mà chẳng có bất kỳ sự đảm bảo nào.

Phần cốt lõi của bài toán này, được soi rọi qua lăng kính của một người đã chứng kiến cả hai thế giới, đó là sự chênh lệch về cấu trúc. Giải Ultimate Championship với 150.000 đô la cho một danh hiệu là một giấc mơ. Nhưng ở Việt Nam, một vận động viên điền kinh cấp quốc gia, sau khi dành cả đời tập luyện, may mắn lắm cũng chỉ nhận được một khoản thưởng vài chục triệu đồng khi giành huy chương vàng SEA Games. Đời sống của họ, như tôi đã chứng kiến, là những ngày tháng bám trụ với chế độ dinh dưỡng thiếu thốn, những chấn thương âm ỉ không được điều trị dứt điểm, và nỗi lo cơm áo thường trực. Sự xuất hiện của giải đấu “triệu đô” này không hề giải quyết được gốc rễ của vấn đề: đó là hệ thống đào tạo và đầu tư cho các tài năng trẻ ở các quốc gia đang phát triển.

Trái với suy nghĩ của nhiều người, tôi cho rằng giá trị thương mại khổng lồ này, thay vì thúc đẩy phong trào, có thể tạo ra một vết nứt sâu hơn. Nó khiến các vận động viên, đặc biệt là những người trẻ, có một tầm nhìn sai lệch về sự nghiệp. Họ có thể bắt đầu chạy theo những giải thưởng lớn, bỏ quên những cuộc đua cơ bản và hệ thống thi đấu nội địa. Họ sẽ nhìn vào Lyles hay Duplantis và nghĩ rằng con đường duy nhất là phải trở thành ngôi sao toàn cầu, trong khi sự thực là, để nuôi dưỡng một phong trào, chúng ta cần những cuộc đua ở cấp câu lạc bộ, những giải chạy việt dã, và những buổi tập luyện với đầy đủ thiết bị cơ bản nhất. Điều đó có giá trị hơn nhiều so với bất kỳ một hat-trick 150.000 đô la nào.

Nhưng tôi cũng không phải là người bi quan. Tôi thấy một tia sáng le lói. Khi huyền thoại như Bolt lên tiếng, sự chú ý của truyền thông toàn cầu đổ dồn vào điền kinh. Và ở Việt Nam, nơi mà thông tin vẫn còn là một món hàng xa xỉ, sự chú ý đó có thể là chất xúc tác. Những bài báo, những đoạn phim về giải đấu mới có thể lọt vào mắt xanh của một nhà tài trợ tiềm năng, hoặc một vị quan chức thể thao quyết định rót thêm tiền cho đội tuyển quốc gia. Có thể, chỉ có thể thôi, giấc mơ về một giải thưởng khổng lồ sẽ thôi thúc một đứa trẻ nào đó ở một làng quê Việt Nam đi giày vào và bắt đầu chạy.

Kết luận của tôi, sau tất cả những suy ngẫm, không phải là một câu trả lời, mà là một lời thì thầm. Giải Ultimate Championship không phải là câu trả lời cho những vấn đề của làng chạy Việt Nam, nhưng nó có thể là một tín hiệu báo hiệu một cuộc cách mạng đang đến. Vấn đề là chúng ta, những người yêu mến môn thể thao này, sẽ chọn lắng nghe nó như thế nào. Liệu chúng ta sẽ chỉ nhìn lên những đỉnh cao xa vời, hay chúng ta sẽ cúi xuống để vun xới cho những mầm xanh ngay dưới chân mình? Hào quang không đến từ ánh đèn sân vận động, mà từ những người phụ nữ và đàn ông dám mơ, ngay cả khi giấc mơ của họ chưa được treo giải thưởng.